E kimi haumitanga ana koe mō tō kaupapa whakarauora i te reo? Me mātua hāngai tō kaupapa ki ngā paearu a ngā Kāhui.

Hei te wā e tuku tono ana mō ngā pūtea haumitanga, me hāngai tō tono ki te paearu me te mahere haumitanga o te kāhui tika.

  • Kua pānui, e mārama hoki ana koe ki te paearu o te kāhui tika.
  • Kua pānui, kua arotake hoki i te mahere haumitanga o te kāhui tika.
  • Mēnā e hāngai ana tō kaupapa ki ngā whānau o te iwi, e tika ana kia tono ki Te Kāhui ā-Iwi.
  • Mēnā e hāngai ana tō kaupapa ki ngā rōpū turoa (Te Hapori, Te Hunga noho tāone, Te Mātauranga, Te Pāpāho), me mātua mārama koe ki te paearu o Te Kāhui o Te Reo Tukutuku.

Ko ngā paearu puka tono me ngā mahere haumitanga kua āta whakatakotoria e ngā kāhui e waru e rārangi ake nei. Kia mōhio ai koe, he paku rerekētanga tō tēnā, tō tēnā kāhui. Ka panoni hoki i ngā kōrero i ōna wā.

Te Tai Tokerau

Te Pae Motuhake o Te Tai Tokerau:

  • E tautoko ana i ngā kaupapa ka whakatū ki roto o te kāhui, waihoki rātou te hunga e noho ana ki te Kāhui o Te Tai Tokerau anake.
  • E kore e tautoko i ngā utu haerenga a ngā Kaiako, ngā kaimahi me ngā kaiuru rānei e noho ana ki waho o te kāhui.
  • Ko te rahi o te pūtea ka haumi ki te kaupapa kotahi anake, he $80,000.00.
     

Kaitono:

  • Mehemea he kamupene, he pakihi rānei koe, e tika ana māu hoki ngā whakahaerenga o tō kaupapa.
  • Mehemea e waihanga rauemi ana koe, me tuku Tono ā Pakihi (Business Case) waihoki me kore utu te tuku i ngā rauemi
     

Tainui

Te Pae Motuhake o Tainui:

  • Ka tautoko i ngā kaupapa ka whakahaere ki roto Te Kāhui o Tainui anake.
  • Ka mātua ko te $50,000, heke iho rānei te rahi o te pūtea haumi ki ia kaupapa.

Kaitono:

  • Me kotahi anake te tono mai i ia kaitono i te rauna haumi kotahi. 
    Me whakatakoto te mahere roa o te kaupapa mō ngā tau e toru. 
    Ki te kōwhiri koe i te Pou Tokomanawa, i te Pou Tuarongo rānei, me reo Māori te katoa o te tono.

Mātaatua

Te Pae Motuhake o Mātaatua: 

  • Ka tautoko i ngā kaupapa ka whakahaerehia ki roto o Te Kāhui o Mātaatua anake.
  • Ka taea e ngā marae te tuku tono mai hei Pakihi. Heoi anō, mehemea e tono ana koe hei takitahi mō te Marae, me whai reta tautoko nō te Tarahati/Kōmiti o te Marae.
  • E kore rawa e tuku haumitanga mō ngā kaupapa Kapa Haka. Heoi anō, mō ngā kaupapa ko te reo Māori te kauwaka mō te ako i ētahi waiata/mōteatea/mātauranga ki waenganui i ngā whānau, i te hapū rānei ka āta whakaarohia.

Kaitono:

  • Me whakapapa ki ngā iwi o Te Kāhui o Mātaatua.
  • Ki te tono koe kia whakahaere kura reo, me ahikā ngā kaiako o te iwi e whakahaere ana i te kura reo (hei tauira: he Ngāti Awa koe, e noho ana koe ki Whakatāne), ā, me whakapapa ngā kaiuru ki taua iwi. Ka mutu, me whai reta tautoko mai i ngā kaumātua/pakeke o taua iwi.
  • Mō ngā tono katoa i raro i te kaupapa Piki Ake, me reo rua te tono.
  • Mō ngā tono katoa i raro i ngā kaupapa Kake Ake, Kura Nui, Kura Roa rānei, me reo rangatira te katoa o te tono.

Te Arawa

Te Pae Motuhake o Te Arawa:

  • Ka mātua aro ngā haumitanga ki ngā kaupapa ka whakahaerehia ki roto o Te Kāhui o Te Arawa.
  • Ka āta tiro pea ki ngā tono nō ngā uri e noho ana ki waho o te Kāhui mēnā he kaupapa e hapai ana i ngā uri o Te Arawa.
  • Ko te rahi o te pūtea ka haumi ki te kaupapa kotahi anake, he $100,000.

Kaitono:

  • Me tuhi i ngā pūtea tautoko katoa ki te mahere pūtea o te puka tono.
  • Me whai mahere pakihi mō ngā tono e tono ana mō te $80,000 neke atu rānei.
  • Me reo Māori ngā whakautu katoa o tō tono.
  • Me tohu i ngā tāngata matua katoa, o rātou kawenga hoki. Ka mutu, he reta e tohu ana i tā rātou taunaki i ngā kawenga.
  • Me whai reta tautoko nō te hapū, marae, iwi rānei e hāngai ana ki te kaupapa.
     

Te Tai Rāwhiti

Te Pae Motuhake o Te Tai Rāwhiti:

  • E tautoko ana i ngā kaupapa ka whakatū ki roto o te kāhui anake, waihoki nā te hunga e noho ana ki te Kāhui o Te Tai Rāwhiti.
  • Ko te rahi o te pūtea ka haumi ki te kaupapa kotahi anake, he $80,000.
  • Kāore mō te tuku haumitanga ki ngā kaupapa waihanga rauemi (atu i ngā utu mō ngā pukamahi a ngā kaupapa).
  • Ka mātua tautoko i ngā kaupapa e aro pū ana ki ngā ahikā, ā, ka whakahaerehia e te ahikā.
     

Kaitono:

  • Mō ngā tono katoa ka hāngai ki te Pou Kaiāwha, me whai, me hāngai rānei ki tētahi Rautaki Reo hoki
  • Mō ngā tono katoa ka hāngai ki te Pou Tokomanawa, me whai Rautaki Reo, me hāngai rānei ki tētahi Rautaki ā-iwi hoki.
  • Mō ngā tono katoa ka hāngai ki te Pou Tuarongo, me hāngai ki tētahi Rauta ā-iwi hoki
  • Kia kotahi anake te tono, engari anō he tono atu anō mō te Kura Reo.
  • Mō ngā tono katoa e tono ana mō te $60,000, neke atu rānei, me whai Hoa-Haumitanga mō tō kaupapa.
  • Mō ngā tono katoa e ka kōwhiri i te Pou Tuarongo, me whakaatu mai i te pūtea tautokorua. Ko te pūtea tautokorua he pēnei i te koha, i te tāpaetanga ā-pūtea, aha atu rānei.

Te Tai Hau-ā-uru

Te Pae Motuhake o Te Tai Hau-ā-uru:

  • Ka tautoko i ngā kaupapa ka whakahaerehia ki roto o Te Kāhui o Te Tai Hau-ā-uru anake.
  • Ka mātua aro ngā haumitanga ki ngā tono e hāngai ana ki ngā aronga haumitanga matua:
    -  Mārama Pū
    - Whāinga Roa
    - Tuku Ihotanga

Kaitono:

  • Me whai mahere pakihi mō ngā tono $100,000, neke atu rānei.

Te Waipounamu

Te Pae Motuhake o Te Tai Tonga:

  • Ka tautoko i ngā kaupapa ka whakahaere ki roto o Te Kāhui o Te Tai Tonga anake.
  • Ka tautoko i ngā utu haerenga mō ngā kaiako me ngā kaimahi matua e noho ana ki waho o te kāhui, engari kāore e whakaae ana ngā utu haerenga mō ngā whānau, ngā tauira rānei e noho ana ki waho o te kāhui.
  • Kāore e haumi ana i ngā utu tauhoko, ngā rauemi/ratonga rānei e whakawhanake ana i ngā mahi kē o te pakihi.

Kaitono:

  • Me whai mahere pakihi mō ngā tono e tono ana mō te $100,000, neke atu rānei.
  • Me whai reta tautoko nō te hapū, marae, iwi, imi rānei mō tō kaupapa.

Te Reo Tukutuku

Te Pae Motuhake o Te Reo Tukutuku:

  • Ka mātua tautoko i ngā kaupapa e hono ana ki tētahi rōpū tūroa.
  • E tohutohu ana ki ngā kaitono kia kaua e tono ki kāhui kē atu mō te kaupapa ōrite.

Kaitono:

  • Me whai mahere pakihi mō ngā tono e tono ana mō te $95,000, neke atu rānei.
  • Me whai reta tautoko mai i ngā tāngata matua katoa o tō kaupapa.
  • Me whai reta taunaki mai i te kaiwhakaputa matua mēnā e whakawhiti ana koe i te reo tuhi o tētahi rauemi kua whakaputa kē (e.g. te mana whakairo hinengaro me te mana whakaputa i ngā mahi).

Kua rārangihia ngā rōpū tūroa ki te whārangi Te Reo Tukutuku ki te Pae Tukutuku